Yas ve İyileşme Olumlamaları

Yas çözülecek bir sorun değildir ve bu satırlar onu asla öyle görmez. Burada bir kapanış vaadi, gizli bir anlam ya da bunun ne zaman kolaylaşacağına dair bir takvim yok. Kısa bir cümlenin yapabileceği şey, şu an doğru olanı adlandırmaktır. Böylece onu sessizce taşımak zorunda kalmazsın. Kaybım gerçek, hissedilmeyi hak ediyor. Ağır günlerde bunu duymak, kendi ağzından bile olsa teselli verir. Sızıya, açıklanıp geçiştirilmek yerine kabul göreceği bir yer açar.

Burada bir aşamalar modeli de bulamazsın. Yasın inkâr, öfke, pazarlık, depresyon ve kabul aşamalarından geçtiği fikri yaygın olarak öğretiliyor ve kaybı inceleyen araştırmacılar tarafından da bir o kadar yaygın biçimde sorgulanıyor. Hiçbir zaman bir kontrol listesi olarak düşünülmedi ve yas zaten nadiren bir liste gibi davranır. Bazı insanlar bu aşamaların üçünü bir öğleden sonra içinde yaşar. Bazıları hiçbirini hiç yaşamaz ve yıllarca, hiçbir zaman daha derli toplu bir şeye dönüşmeyen daha yumuşak bir sızı taşır. Yasım düz bir çizgide ilerlemiyor ve artık bunu ondan beklemiyorum gerçeğe daha yakın.

Bu satırlar terapi değil, yol arkadaşlığı. Kaybın ağırlığı tek başına taşıyabileceğinden fazlaysa, bir yas danışmanı, bir yas destek grubu ya da geçmişini bilen bir doktor sana hiçbir telefon ekranının veremeyeceği şeyi verebilir: gerektiği kadar yanında, aynı odada duran başka bir insan. Buna üçüncü günde de üçüncü yılda da ihtiyaç duymakta utanılacak bir şey yok. Bu kategori o tür bir desteğin yanında durmak ve aradaki günlerde sana eşlik etmek için burada.

Kaynaklar: Stroebe & Schut, The dual process model of coping with bereavement: rationale and description (Death Studies, 1999) · Bonanno, Loss, trauma, and human resilience: have we underestimated the human capacity to thrive after extremely aversive events? (American Psychologist, 2004).

Bir satırı, yanına oturan bir arkadaşı kabul eder gibi oku. Doğru şeyi söylemesini ya da günü hafifletmesini bekleme. Bazı satırlar bugün sana dokunur, bazıları dokunmaz ve bu, yası yanlış yaşadığın anlamına gelmez. Sonrakine geç. Bugün her cümleyi doğru bulmak zorunda değilsin.

Bunun bir programı yok, mesele de zaten bu. Yas sabah dokuzda işbaşı yapmaz ve yıldönümlerine de eşit davranmaz. Herkesin kendini hazırladığı günde sessiz kalıp kimsenin beklemediği sıradan bir hafta içi gününde yükselebilir. Bir satıra bir rutine göre değil, sızı yükseldiğinde uzan. Widget'ı kullanıyorsan bu, yalnızca planladığın anlarda değil, rastgele bir perşembe saat ikide ana ekranına atacağın bir bakış da olabilir.

Bazı insanlar tek bir satırı uzun süre yakınında tutar: bir karta yazılmış, cüzdana konmuş, zor sabahlarda yeniden okunan bir cümle. Çünkü yasın kendi zamanı vardır ve bir cümlenin doğru kalması için yeni olması gerekmez. Bazıları ise her gün farklı bir şey ister. İkisi de olur. Bu satırlara yaslanmanın tek bir doğru yolu yok.

Herkes hâl hatır sormayı bıraktıktan aylar sonra, sıradan bir salı günü bir koku ya da bir şarkının onu bütün şiddetiyle geri getirdiği an. Yas bir takvime bağlı kalmaz, uzandığın destek de kalmamalı.

Yıldönümleri: doğum günü, özel günler, eskiden başka bir anlam taşıyan bir tarihin ilk kez gelişi. Bunlar insanların zor olacağını bildiği günlerdir. Bu yüzden onlara hazırlanmak biraz daha kolay olabilir, ama onları atlatmak hiç de kolay değildir.

Birinin en azından dediği an. En azından artık acı çekmiyor, en azından vedalaşmaya vaktin oldu. İçinde bir şey susar, çünkü o cümle yardım etmeye çalışıyordu ve yine de edemedi. Bu kategori bunu yapmaz. Yasın doğru bir yolu yok.

Bir de çevrendekilerin artık bunu atlatmış olmanı beklediği gün var, o gün onlar için ne zaman gelirse. Bu nadiren yasın kendisinin gitmeye razı olduğu gündür ve olması da gerekmez. Ne kadar sürerse sürsün, hâlâ burada olmaya hakkın var.