İyileşme Olumlamaları

Olumlamalar toparlanma sürecinde gerçekte ne yapabilir?

Toparlanma herkeste aynı görünmüyor. Kimi zaman bir program, kimi zaman konulan bir teşhisle baş etmek, kimi zaman da sonunda yavaşlamaya zorlayan bir tükenmişlik. Bazen de beklenenden çok daha yavaş iyileşen bir ameliyat ya da sakatlık. Bu kategori hangisi olduğunu sormaz. Sunduğu şey hep aynı: ilerlemenin kimseye, sana bile görünmediği günlerde elinde tutacağın kısa bir cümle. Toparlanmadaki ilerleme her zaman görünmez, ama her zaman gerçektir — yalnızca benim görebildiğim adımlar bile.

Bunun arkasında küçük ama gerçek bir araştırma bulgusu duruyor. Öz olumlama üzerine yapılan çalışmalar — yani kişinin kendisi için gerçekten önemli olanı kısaca düşünmesi — sağlıkla ilgili davranış değişimini destekleyebildiğini gösteriyor. İnsanı, normalde savunmaya geçip kaçındığı bilgiye biraz daha açık hâle getiriyor. Ağır bir teşhis ya da zorlu bir yıl, tam da böyle bir bilgiden uzak durma isteği doğurur. Bu gerçek bir bulgu, ama dar bir bulgu. Dürüst sınır da burada başlıyor: bir cümle zor bir günde küçük bir direnci yumuşatabilir. Ama bir programın, bir sponsorun, bir klinisyenin yaptığı işi yapamaz. Zaten hiç öyle bir iddiası olmadı. O yüzden bu kategoriyi küçük, sabit bir yol arkadaşı olarak düşün. Bir toplantıdan önce okunacak, bir aksamadan sonra okunacak, zor bir tarihin yıl dönümünde okunacak bir şey. Toparlanmanı gerçekte taşıyan ne varsa — bir danışman, bir sponsor, bir tedavi planı, tahlillerine bakan bir doktor — bu satırlar onun yanında durur, yerine geçmez. Tedavi değildir bunlar. Hiç olmadı.

Kaynak: Epton & Harris, Self-affirmation promotes health behavior change (Health Psychology, 2008).

Yolun düz gitmediği zamanlarda

Toparlanma çizgisel ilerlemez. Bir hafta öne çıkarsın, bir hafta geri düşersin, bazen uzun süre aynı yerde kalırsın. Bu satırları düz bir grafiğin gösterdiği yere göre değil, gerçekten bulunduğun yere göre oku. Zor geçen bir hafta bir sıfırlama düğmesine basmak değildir. Öncesindeki haftaları silmez. O da toparlanmanın içindeki bir haftadır, o kadar. Zor bir gün başarısızlık değil. Bu, sürecin bir parçası ve ben hâlâ bu sürecin içindeyim.

Seni asıl sınayan anlar bellidir: bir tetikleyici, bir kontrol randevusu, seni yıpratmış olan işe dönüşün ilk günü. Böyle anlardan önce bir satıra uzan. Bir aksamadan sonra da uzan, çünkü o anda içgüdü tek bir kötü günü bütün çabanın boşa gittiğinin kanıtı sayma eğilimindedir. Oysa o gün hiçbir şeyin kanıtı değil, sadece bunun zor olduğunun kanıtı. Bunu zaten biliyordun. Seni destekleyen kim varsa o da biliyor.

Widget'tan gelen akşam yoklaması tam da zor bir günün ardına denk gelebilir. O zaman bunu bir hüküm değil, sessiz bir eşlik olarak kabul et. Bir satır oku, sonra sırada ne varsa ona dön: bir toplantı, sponsoruna atacağın bir mesaj, bu yükü seninle taşıyan kişiye bir telefon.

Bu satırların asıl karşıladığı günler

Kimsenin alkışlamadığı haftalar vardır: bir programın sıradan geçen altıncı haftası, ilerleme gibi hissettirmeyen bir fizik tedavi seansı, yirmi dokuzuncu günden hiç farksız geçen otuzuncu gün. Toparlanmanın asıl işi çoğu zaman dışarıdan hiçbir şey olmuyormuş gibi görünür. Kendi hatırlatıcılarına ihtiyaç duymasının nedeni de tam olarak bu.

Neredeyse atlayacağın randevu da bu satırların yeri. Kötü bir günde dışarı çıkmak, evde kalmaktan çoğu zaman daha zor gelir. Ama kötü günlerde de gitmeyi başarmak, toparlanmanın büyük kısmının aslında ne olduğu. İyi günler zaten kendi başının çaresine bakar.

Bir sürçmenin, bir alevlenmenin, bedensel ya da duygusal ya da başka türlü bir gerilemenin ertesi sabahı, kafandaki en yüksek ses bütün çabayı başarısızlık ilan edip öncesinde yaşadığın her şeyi silmek ister. Öyle değildi. Öyle de olmuyor. Zor anlarım bugüne kadarki ilerlememi silmiyor. İkisi de var, ikisi de gerçek.

Bir de kıyaslama sarmalı var: bir destek grubu paylaşımı, başkasının zaman çizelgesi, henüz ulaşmadığın ve içten içe hiç ulaşamayacağından korktuğun bir dönüm noktası. Burada ölçü kıyaslama değil — önemli olan, kendi koşullarımla yola devam etmiş olmam. Yolun başka birinin yoluna benzemesi hiçbir zaman gerekmedi. Senden başka kimse takip etmese bile hâlâ sayılır.